Obrazovanje osnovni preduslov za uspeh
20.10.2017.
Samopouzdanje leži u snazi ličnosti
25.10.2017.

Košarka – osvrt na knjigu Džez basket

Kada je u septembru Visoka škola modernog biznisa odlučila da bude generalni pokrovitelj Ženskog košarkaškog turnira Radnički 2017, podsetila sam se knjige Džez basket koja govori o razvoju košarke u našoj zemlji.

Kada je Kanađanin Džejms Nejsmit 1891. godine izmislio novu igru, koju danas svi znamo pod nazivom „košarka“, nije ni slutio koju bi popularnost taj sport mogao doživeti. Kao profesor fizičkog vaspitanja na koledžu u Springfildu, Nejsmit je dobio zadatak da osmisli novu igru za studente koja bi se odvijala u zatvorenom prostoru. U njegovoj prvoj viziji, lopta je trebalo da se prebacuje kroz kutije, ali njih nigde nije bilo u tom trenutku. Domar na koledžu Pop Stebins je imao korpe za breskve i dosetili su se da se one koriste na terenu. U novoj igri cilj je bio ubaciti loptu u korpu za breskve. Da bi igru učinio težom za studente, Nejsmit je podigao korpu na visinu od deset stopa od zemlje (jedna stopa iznosi 30,5 cm) tako da je visina korpe (današnjeg koša) bila postavljena na 3,05 metara. S obzirom da je na engleskom jeziku reč za korpu “basket”, Nejsmit je sport nazvao “Basket Ball”, da bi trideset godina kasnije naziv bio spojen u jednu reč: „basketball“. U Srbiji se, na prelasku između XIX i XX veka, za korpe češće upotrebljavao izraz “košara” i tako je ovaj sport nazvan kod nas „košarka“.

Kako je košarka postala sport čiji se pelcer primio na prostorima nekadašnje Jugoslavije i današnje Srbije i na koji način je košarka zauzela svoje sadašnje mesto, opisano je u knjizi srpskog sportskog novinara i publiciste Aleksandra Miletića „Džez basket“.

 „Džez basket“ na jednostavan način govori o začecima košarke na teritoriji Jugoslavije, nesebičnosti i solidarnosti pregalaca i entuzijasta koji su se odlučili na hrabar korak učenja jedne nove igre do konačnog trijumfa i prvog velikog uspeha jugoslovenske košarke koja je još od tih vremena postala svojevrsni sportski brend. Na vrlo sadržajnih 540 strana, Miletić pripoveda o počecima košarke u Srbiji uz posebno isticanje uloge i značaja koji su imali čuveni kvartet: Nebojša Popović, Radomir Šaper, Aleksandar Nikolić i Bora Stanković. Njih četvorica su svojim radom, posvećenošću, stručnošću i entuzijazmom omogućili da i mi danas uživamo u temeljima rada koji su oni postavili u drugoj polovini XX veka. Inteligencija, obrazovanje, nepokolebljivost u njihovim nastojanjima da podignu košarku u Jugoslaviji nakon Drugog svetskog rata do nivoa svetskog prvaka za samo 25 godina, bili su glavni aduti pomenutog „četverca“. Sva četvorica su članovi Kuće slavnih Svetske košarkaške organizacije FIBA, dok su Aleksandar Nikolić i Bora Stanković istovremeno članovi najprestižnije Nejsmitove Kuće slavnih u Springfildu. Dobijeno javno priznanje od najviših košarkaških instanci samo delimično govore o onome šta su sve postigli Nebojša Popović, Radomir Šaper, Aleksandar Nikolić i Bora Stanković i koliko su doprineli globalnom razvoju košarkaške igre a naročito u Srbiji.

Miletić u svojoj knjizi detaljno predstavlja buđenje ljubavi prema košarci koja se rađala na Kalemegdanskoj tvrđavi i košarkaškim terenima. Vrlo istančanim jezičkim bravurama i deskripcijama sa velikim brojem istorijskih podataka i hronologijom događaja, Miletić nas posebno u svakom poglavlju upoznaje sa najzaslužnijim osobama za procvat košarke na prostoru nekadašnje Jugoslavije. Urođene organizatorske sposobnosti posebno su istakle Nebojšu Popovića, koji je svojim entuzijazmom koji je širio na svoje saradnike bio vezivno tkivo svih onih koji su u posleratnom periodu zavoleli košarku. Radomir Šaper je u Tehničkoj komisiji FIBA bio zadužen za vođenje takmičenja i pisanje pravila čime je postavio temelje košarke koju danas sa uživanjem gledamo. Aleksandar Nikolić je jedan od najuspešnijih trenera individualno posmatrano u istoriji evropske košarke, a ukoliko se posmatra i šira slika, odnosno, svi oni treneri koji su u određenim trenucima svoje karijere sarađivali sa legendarnim „Profesorom“ Aleksandrom Nikolićem, onda je nesumnjivo reč o najvećem evropskom treneru svih vremena i neprevaziđenom vizionaru. Bora Stanković je svojim funkcionerskim sposobnostima u FIBA na mestu generalnog sekretara ostavio neizbrisiv trag i stekao epitete „ujedinitelja“ košarke na globalnom nivou. Naime, Bora je uspeo da svojim veštim pregovaračkim sposobnostima poveže evropsku košarku i NBA (Američku profesionalnu košarku) tako da je košarka u neku ruku bila prethodnica opštih procesa globalizacije koji su danas prisutni u svim sferama života.

Naravno, uporedo sa širenjem košarkaškog virusa u Jugoslaviji, košarkaški pokret je postao sinonim za nešto novo, lepo, interesantno, što je sve više pobuđivalo pažnju javnosti. Na početku je znanje košarkaške igre bukvalno uvezeno od učitelja iz Bugarske i Francuske pre svega, ali je vrlo brzo četvorici glavnih junaka knjige bilo vrlo jasno na kojim postulatima treba da počiva jugoslovenska škola košarke o kojoj se i danas priča u superlativu. Na sve je nadograđena prirodna predisponiranost Jugoslovena za košarku i osećaj za kolektivnu igru koja je u košarci veoma bitna tako da su od početnih stidljivih rezultata, gde je zapaženo da Jugosloveni nisu više na margini košarkaških dešavanja, došlo i do prvih medalja i velikih radosti. Ono što je za Jugoslaviju u početku bilo ideal, i što je Miletić detaljno opisivao u knjizi, a to je da se igra ravnopravno sa najvećim imenima u svetskoj košarci SSSR-om i SAD-om, posle četvrt veka je postalo realnost. Počeli su da se pobeđuju i takvi protivnici i Jugoslavija konačno 1970. godine u Ljubljani postaje prvak sveta!

Cela generacija koja je 1970. godine pronela slavu jugoslovenske reprezentativne košarke predstavljena je u knjizi „Džez basket“. Uz obilje lepih momenata i trenutaka za jugoslovensku košarku opisan je i tragičan događaj vezan za tragično nastradalog Radivoja Koraća – „Žućka“ verovatno najboljeg igrača u tom periodu uzdizanja jugoslovenske košarke, neprikosnovenog strelca i omiljenog saigrača svih košarkaša. „Žućko“ nije doživeo da dobije zasluženu nagradu za sve što je dao jugoslovenskoj košarci na terenu u vidu zlatne svetske medalje 1970. godine, jer je prethodne 1969. godine doživeo saobraćajnu nesreću sa tragičnim epilogom. Danas se takmičenje za  trofej Kupa Srbije zove po njemu – „Kup Radivoja Koraća“, dok je prethodno to bio naziv jednog od evropskih kupova.

Ovu knjigu rado čitaju oni koji su po svojoj prirodi ne samo jugo-nostalgičari i nostalgičari u duši, već i mlađi naraštaji, odnosno, svi oni koji maštaju o velikim dostignućima kojima su put utabali momci koji su igrali „Džez basket“. I na kraju, uživajte u ovoj knjizi i svim detaljima koji kazuju kako je trnovit ali i lep bio put do visina jugoslovenske košarke, a nakon čitanja ove knjige sigurno ćete ostati pod utiskom i tražiti još informacija o tom vremenu, tim momcima, generacijama košarkaša koji su najviše zaslužni što i dan danas uživamo u majstorijama nekih novih idola: Teodosića, Jokića, Bogdanovića, Marjanovića, Gudurića i drugih. U tom smislu, dodatno uživanje i zadovoljstvo može vam pružiti i dugometražni dokumentarni film „Bili smo prvaci sveta“ iz 2013. godine, koji na jedinstven način sažima uspon jugoslovenske košarke.

Doc. dr Jelena Lukić